The Death of Lev Nikolayevich

The clock at the train station of the small Russian town Lev Tolstoy has stopped at five past six ever since the famous writer died there 105 years ago. When on the 31st of October 1910 an ill Tolstoy was put to bed at the station master’s house, the quiet town of Astapovo, as it was known then, suddenly became the stage of an epic media circus.

Lev Tolstoy leaves Yasnaya Polyana!

In the early morning of the 28th of October 1910 Tolstoy had left his beloved Yasnaya Polyana in secret. The situation at his home had become unbearable. His wife Sophia argued non stop with him about his friendship with Chertkov, a devoted Tolstoy follower, who according to Sophia had too much influence. Also Tolstoy wanted to finally act according to his principles, live a simple life, become a wanderer and give up his worldly possessions.

Together with his physician Makovitsky he traveled to the station where he bought two tickets with different destinations, to make it more difficult for Sophia to track him down. Once on board the train he is immediately recognised and people from the whole train flock to his compartment to see and hear the famous writer. Within hours a newspaper headline reads “Lev Tolstoy leaves Yasnaya Polyana”. When Sophia, who is rather paranoid and jealous, finds out that her husband has left her, she runs to the garden pond and tries to drown herself (as she well knows it’s not very deep).

How Tolstoy ended up in Astapovo

On the first day of his travels Tolstoy visits the famous Optina Monastery, where he talks with the elders and spends the night. The second day he visits his sister in the Shamardino monastery. He then continues his travels and buys a third class ticket in the direction of the Caucasus.

On the 31st however, he develops pneumonia and in the evening he has deteriorated so much that Makovitsky decides to take him of the train at the next station. And that happens to be Astapovo. The station master Ivan Ozolin recognises the writer and offers him a room in his house.

Tolstoy’s illness attracts the world press

It’s not long before the whole world knows that Tolstoy is seriously ill. Press from all over the world gathers in Astapovo. Every detail, even the tea he drinks, is news. Around 1000 telegrams are dispatched from Astapovo in the week that follows. Mister Pathė has sent a camera crew and has given them orders to film everything. When Sophia arrives on the the scene, her husband does not wish to see her. That painful marriage drama too is cause for the wildest speculations in the papers.

The peace and quiet Tolstoy longed for is nowhere near. Luckily he doesn’t notice the extent of the sensation he has caused, but he does sense that his wife wants to see him and that upsets him. Sophia and the children on her side are staying in the first class train wagon that they arrived in, and Chertkov, the doctor and the children on their father’s side are staying in the station master’s house (who by now has given up his whole house and is staying elsewhere with his family).

 

Well, this is the end. That is all…

 

Tolstoy’s health deteriorates rapidly and he loses consciousness more frequently. The last words he speaks to his daughter Sasha are “Well, this is the end. That is all”. When Sophia is finally admitted to her husband he is already unconscious. In the presence of his wife and children Tolstoy dies at five past six in the morning on November the 7th 1910.

Those who are present in Astapovo pay their last respects. On November the 9th Tolstoy shall be buried, without the church, as he has been excommunicated, at Yasnaya Polyana. There is an enormous interest for his funeral, but the government has decided not to run any extra trains to accommodate all who want to go. Once again the Russian authorities find it difficult to deal with the death of a controversial writer.

A special train brings the coffin to Zasyeka station, where thousands are waiting in the morning frost and fog. From there it is a three hour walk to Yasnaya Polyana. The coffin is carried first by Tolstoy’s sons and later by the peasants of Yasnaya Polyana. Sophia walks behind the coffin with her children as the crowd quietly sings Eternal Memory, the song that is always sung at orthodox funerals. At home Tolsoy lies on a table in the hall for another three hours and during that time approximately 5000 people walk past him, many of them crying. Finally he is buried on his estate, in a favourite childhood spot.

And so the first non-religious funeral in Russia is a fact.

 

 

Books read:

Tolstoy, a Life by Rosamund Bartlett

Tolstoy by A.N. Wilson

 

Thanks to the Pathé film crew we can watch footage from Tolstoy’s funeral:

 

Advertisements

De Dood van Lev Nikolajevitsj

De stationsklok van het Russische plaatsje Lev Tolstoj staat sinds de dood van de beroemde schrijver 105 jaar geleden stil op vijf over zes. Het rustige plaatsje Astapovo, zoals het toen nog heette, werd plotseling het toneel van een enorm mediacircus, toen op 31 oktober 1910 een zieke Tolstoj in het bed van de stationsmeester werd gelegd.

Lev Tolstoj verlaat Jasnaja Poljana!

In de vroege ochtend van 28 oktober 1910 is Tolstoj in het geheim vertrokken van zijn geliefde Jasnaja Poljana. Zijn thuissituatie was onhoudbaar geworden nadat hij en zijn vrouw Sofia steeds vaker ruzie hadden over zijn vriend Tsjterkov, een Tolstoj aanhanger die volgens Sofia te veel invloed had. Bovendien wilde hij eindelijk de idealen gaan naleven waar hij zo vaak over schreef, een eenvoudig bestaan, te voet door het land reizen, afscheid nemen van zijn bezittingen. Samen met zijn dokter Makovitski gaat hij naar het station, waar hij twee kaartjes met verschillende bestemmingen koopt, om te voorkomen dat hij nagereisd wordt.

In de trein wordt hij vrijwel direct herkent en iedereen gaat naar zijn coupé om hem in het echt te zien en naar hem te luisteren. Nog dezelfde dag kopt een krant “Lev Tolstoj verlaat Jasnaja Poljana”. Als Sofia, die behoorlijk paranoïde en ziekelijk jaloers is, ontdekt dat haar man haar verlaten heeft, rent ze naar de vijver in de tuin en probeert zich daar te verdrinken (ze weet dat de vijver niet diep is).

Hoe Tolstoj in Astapovo terecht komt

Op de eerste dag van zijn reis bezoekt Tolstoj het beroemde Optina Pustin klooster om daar te praten met de geestelijken en te overnachten. De volgende dag bezoekt hij zijn zuster in het nabijgelegen Sjamardinoklooster. Daarna koopt hij een derdeklas kaartje richting de Kaukasus.

Op 31 oktober, krijgt hij echter longontsteking, en in de avond is zijn toestand dermate verslechterd, dat Makovitski besluit hem op het eerstvolgende station van de trein te halen. En dat station is Astapovo. De stationsmeester Ivan Ozolin herkent Tolstoj en staat een kamer in zijn huis af aan de zieke schrijver.

Tolstoj's ziekte is wereldnieuws

Het duurt niet lang, of de hele wereld is op de hoogte. De pers stroomt massaal naar Astapovo en alle details, tot aan het eten van de schrijver aan toe, worden breed uitgemeten. Er worden in de week die volgt maar liefst 1000 telegrammen verstuurd vanuit Astapovo. Meneer Pathé zelf stuurt een cameraploeg en geeft opdracht alles te filmen. Sofia is inmiddels ook gearriveerd, maar haar man wil haar niet zien. Ook dit pijnlijke huwelijksdrama wordt uitgebreid vastgelegd.

De rust waar Tolstoj naar verlangde is ver te zoeken. Een deel ontgaat hem gelukkig, maar niet dat zijn vrouw probeert om hem te zien, en dat agiteert hem. De verdeeldheid van de familie Tolstoj bereikt een hoogtepunt. Sofia en de kinderen die aan haar kant staan bivakkeren in de eersteklas wagon waarmee ze naar Astapovo zijn afgereisd en Tsjertkov, de dokter en de kinderen die aan Lev's kant staan verblijven in het huis van de stationsmeester, die inmiddels met zijn eigen gezin elders onderdak heeft gevonden.

Wel, dit is het einde; dat is alles…

Tolstoj's toestand verslechtert en hij verliest steeds vaker het bewustzijn. De laatste woorden die hij tegen zijn dochter Sasja zegt zijn “Wel, dit is het einde; dat is alles.”. Als Sofia eindelijk bij haar man wordt toegelaten is hij niet meer bij kennis. In het bijzijn van zijn vrouw en kinderen overlijdt Tolstoj om vijf over zes in de ochtend van 7 november 1910.

De in Astapovo aanwezigen nemen daar afscheid. Op 9 november zal Tolatoj begraven worden op Jasnaja Poljana, zonder de kerk, aangezien hij geëxcommuniceerd is. Er is enorme belangstelling voor zijn begrafenis, maar er worden geen extra treinen ingezet (de regering heeft in Rusland altijd moeite gehad met de dood van omstreden schrijvers). Met een speciale trein wordt het lichaam van Tolstoj van Astapovo naar Zaseka gebracht. Daar staan in de vroege ochtend duizenden mensen in de vorst en mist te wachten.

Het is drie uur lopen van het station naar Jasnaja Poljana en de kist wordt eerst door zijn zonen en daarna door zijn boeren gedragen. Sofia en haar kinderen lopen achter de kist en de menigte zingt zachtjes het orthodoxe lied Eeuwige Herinnering, dat altijd op begrafenissen gezongen wordt. Thuis ligt Tolstoj nog drie uur opgebaard en naar schatting vijfduizend mensen lopen veelal in tranen langs zijn kist. Dan wordt hij begraven op een plek op zijn familielandgoed die in zijn jeugd een belangrijke rol speelde.

En zo is de eerste niet religieuze begrafenis ooit in Rusland een feit.

 

 

Gelezen boeken:

Tolstoy, a Life – Rosamund Bartlett

Tolstoy – A.N. Wilson

 

Dankzij de filmploeg van Pathé kunnen we beelden zien van Tolstoj's begrafenis: