Tolstoy or Dostoevsky?!

As far as we know, Tolstoy and Dostoevsky never met each other. Even though they were contemporaries and moved in the same literary circles. They are often named in the same breath, but there are probably more differences than similarities between these two giants. And that leads us to the eternal question: who is better, Tolstoy or Dostoevsky?


Know-it-alls


They were both pretty full of themselves, especially Tolstoy. Tolstoy considered himself equal to Homer as a writer and better than the rest. He knew better than the tsar how to run the country and better than the church how to interpret the Bible, which didn't lead to any exiles, he was too famous, but it did lead to excommunication; he was to first Russian to get a civil funeral. Dostoevsky too was obsessed with religion. He saw himself as a prophet and warned against an immoral future without God.


Gamblers


Both writers had to deal with lack of money due to their gambling addictions, and were forced to write to pay off their debts. Tolstoy managed to lose the house where he was born and Dostoevsky resorted to terrible contractual conditions to get money. Both were able to overcome their addiction, but Dostoevsky struggled for money most of his life. Unlike Tolstoy he was not from an aristocratic family and had no family estate that raised money.


Dostoevsky would postpone writing until the deadline of his contract was about to expire. In a state of panic he would then resort to hiring a secretary to dictate to, so that he could write faster. This contributed to his somewhat hasty style. Of course he imagined his contemporary in his study at Yasnaya Polyana, meticulously rewriting War and Peace seven times.

Light and darkness


Tolstoy was a healthy and strong figure, always working. In his works life always prevails, a continuing flow of life, a life that needs to be lived. There is a contrast between city life and the countryside. In the countryside his personages can be their true selves. Tolstoy starts his novels somewhere in medias res, and ends them similarly. This emphasises the sense of the eternal circle of life. His message is good, yes, terrible things happen, but the sun also rises again, every day.


Dostoevsky suffered from epilepsy, thought he was going to get shot in what turned out to be a mock execution and was sentenced to several years of forced labour in Siberia. In his works he explores the darkest corners of the mind and the city. His characters are tested to the maximum. Where Tolstoy leaves it at a hint of incest, Dostoevsky makes incest, abuse, murder, money, (mental) illness, prostitution and other moral decline his main subjects. The question of the existence of God is at the core of his writing.


Commercial success


If you have to share your convictions and philosophies with the world and you need money, it helps, of course, to have good commercial insight in order to reach as big an audience as possible. Both writers succeeded extremely well. Dostoevsky weaved his psychological and religious insights into dramatic, blood-curdling murder mysteries, for which he took inspiration from newspapers, the truth often being more fantastic than fiction. Tolstoy incorporated his visions into enthralling novels, life bursting from their pages.


Two very different writers. Both very, very good. The question will always remain open to discussion. I don't believe in God, but I can imagine these two somewhere up there, looking down upon all this and smilingly stroking their long beards…


*****


© Elisabeth van der Meer


As a source of inspiration I read my father's old copy of Steiner’s Tolstoy or Dostoevsky. The photos of Tolstoy’s study and Dostoevsky’s manuscript are from Wikipedia. The others are mine. I'm adding the link to eight other opinions on this question and to my posts about incest in War and Peace and Dostoevsky and Tolstoy for further reading. Thanks for stopping by and until next time!

 

https://arussianaffair.wordpress.com/2016/01/15/is-there-really-an-incestuous-relationship-in-war-and-peace/

https://arussianaffair.wordpress.com/2016/12/13/typically-dostoevsky/

https://arussianaffair.wordpress.com/2016/09/15/typically-tolstoy/

http://www.themillions.com/2012/04/tolstoy-or-dostoevsky-8-experts-on-whos-greater.html

 

 

Advertisements

Fjodor Dolochow – De slechterik in Oorlog en Vrede

Tolstoj zou het karakter van Dolochow in Oorlog en Vrede gebaseerd hebben op zijn neef, de in zijn tijd in heel Rusland beruchte Fjodor 'de Amerikaan' Tolstoj. Over de Amerikaan heb ik hier ( http://wp.me/p5zzbs-2j ) al eens het een en ander geschreven. Een roekeloze en opvliegende vent, die talloze duels uitvocht en gokverslaafd was. Ook hij speelde vals bij het kaarten.

De Stoere kerel

Dolochow leren we kennen als een behoorlijk stoere kerel, die bij de rijke Anatole Koeragin inwoont en van hem profiteert, terwijl hij zelf geen middelen en connecties heeft. Tolstoj wekt echter sterk de indruk bij de lezer dat Anatole zonder Dolochow maar een saaie kerel zou zijn, en dat Dolochow eigenlijk vindt dat Anatole van hem profiteert (een kunstgreep die Tolstoj vaker met succes toepast, denk maar aan Nikolaj die Marja redt, terwijl later blijkt dat zij hem gered heeft). Door vals te spelen met kaarten verdient Dolochow niet alleen wat bij, maar licht hij ook nog eens zijn andere vrienden en collega officiers op.

Desalniettemin wordt Dolochow algemeen bewondert om zijn durf, zijn vermogen om te drinken zonder dronken te worden, zijn waaghalzerij en vooral zijn achteloosheid. Hij trekt zich van niets en niemand wat aan, en wie zou dat diep in zijn hart ook niet willen? Kortom, een drinkgelag in Sint Petersburg is niet compleet zonder Dolochow.


De Officier

Ook in het leger doet Dolochow het goed door zijn roekeloosheid, maar die zelfde roekeloosheid bezorgt hem ook diverse degradaties.

 

“Hij kijkt alsof hij moe van het alledaagse leven is en alsof hij eraan moet ontsnappen door een of andere ongewoon wrede daad.”

 

Pierre Bezoechow beschouwt Dolochow eerst als vriend, ook hij laat zich door hem verleiden. Pas later, na de geruchten over een affaire met zijn echtgenote Hélène, ziet hij in hem een gewetenloze moordenaar, die er genoegen in schept andere mensen pijn te doen, juist omdat die mensen te goed van vertrouwen naar hem toe geweest zijn. Precies daarom (een affaire werd destijds niet echt beschouwd als voldoende reden voor een duel) daagt Pierre Dolochow uit voor een duel. Hoewel Pierre nog nooit een pistool afgeschoten heeft en Dolochow een ervaringsdeskundige is, raakt Dolochow ernstig gewond. De twee zien elkaar pas weer jaren later aan de vooravond van de Slag bij Borodino. Blijkbaar heeft Dolochow toch wel begrepen, wat de rest van de wereld niet begreep, namelijk dat er met Pierre niet te spotten valt. Hij vraagt Pierre vergiffenis.

Fjodor “de Pers” Dolochov

Net als de Amerikaan verdwijnt Dolochow een poosje uit Rusland. Hij komt terug in Perzische kledij en de wildste geruchten over zijn acties in Perzië doen de ronde.

De valsspeler

Juist de mensen die goed voor hem zijn, brengen het slechtste in Dolochow naar boven. Zo ook de jonge en naïeve Nikolaj Rostow, die hem enorm bewondert, en die hij daarna met het kaarten 43.000 roebel laat verliezen. Dat getal had Dolochow van te voren bepaald, omdat dat de leeftijden van hem en Sonja (zie) bij elkaar opgeteld zijn. Hij had Sonja ten huwelijk heeft gevraagd, maar zij wees hem af omwille van Nikolaj. Door de kaartschuld raakt de familie Rostow in ernstige financiële problemen.

De meedogenloze

Jaren later komt ook de jongste van de Rostow familie, Petja, inmiddels officier, in aanraking met Dolochow. Ook hij bewondert hem mateloos. Petja's honger naar actie in de oorlog tegen Napoleon is gigantisch en hij is ervan overtuigt dat de actie plaatsvindt waar Dolochow is. Alle orders en adviezen in de wind slaand, stort hij zich in een vuurgevecht om aan Dolochow te bewijzen dat hij een echte man is. Hij wordt doodgeschoten door de Fransen en Dolochow's koele reactie is “morsdood!”, alsof het uitspreken van dat woord hem plezier verschafte. En zo is de sympathieke familie Rostow wederom het slachtoffer van de meedogenloze Dolochow.

 

Fjodor, 'de Amerikaan', Tolstoj trouwt uiteindelijk met zijn zigeunermeisje en betaalt een hoge prijs voor zijn wandaden, en doet het daarna rustig aan. Of het Fjodor, 'de Pers', Dolochow ook zo vergaan is, zullen we nooit weten.

 

 

Oorlog en Vrede van Tolstoj

Foto's van de BBC en liveinternet.ru

 

Komt er echt een incestueuze relatie voor in Oorlog en Vrede?

Het zal de liefhebber van Russische literatuur niet ontgaan zijn dat de BBC Oorlog en Vrede opnieuw verfilmd heeft. Direct na de eerste uitzending van de serie was er ophef op twitter: een incestueuze relatie tussen broer en zus Anatole en Hélène Koeragin?! Stond dat in het boek?!

Broer en zus in bed

Ik herinnerde me dat er inderdaad iets met ze aan de hand was en besloot het uit te zoeken. En ja hoor, de BBC heeft gelijk! Uiteraard vinden we in het boek geen seksscène tussen broer en zus, zoals het door de BBC in beeld gebracht werd, waar Hélène naakt in bed ligt en Anatole bij haar in bed klimt en haar kust en betast haar onder de lakens, maar het wordt door Tolstoj wel degelijk gesuggereerd.

Waarom Pierre toch met Hélène trouwt

Hoofdpersoon Graaf Pierre Bezoechow is sinds hij het grootste fortuin in Rusland heeft geërfd opeens een ideale huwelijkskandidaat. Vorst Wasili Koeragin, die niet heel rijk is, heeft drie kinderen: Hippolyte, Anatole en Hélène. Voor de mooie, maar domme Anatole en Hélène zoekt hij een rijke huwelijkspartner. Uiteraard is de onhandige Pierre een prima kandidaat, en met behulp van vriendin Anna Pawlowna wekt hij bij Pierre de suggestie dat hij met Zijn dochter zou moeten trouwen.

 

Pierre, die tot dan toe Hélène alleen maar als mooi, maar verder niets beschouwd had, is na een avond bij Anna Pawlowna opeens aan het twijfelen. Ze is inderdaad heel mooi, en hij had er nooit aan gedacht dat deze mooie vrouw van hem zou kunnen zijn. Vertwijfeld ligt hij wakker in bed. Maar ze is dom. En er was toch ook iets met haar? Hij herinnert zich een verhaal dat hij ooit gehoord heeft:

 

“Er is iets laags in het gevoel, dat zij bij me heeft gewekt, iets ongeoorloofds. Ik heb gehoord, dat haar broer Anatole op haar verliefd is geweest, en zij op hem, en dat er een hele reeks verwikkelingen uit zijn ontstaan, zodat Anatole op 't laatst werd weggestuurd.”

 

Toch sust hij zijn geweten, als iedereen voor dit huwelijk is, dan zal het toch wel een goed idee zijn. Ze trouwen en uiteraard blijkt het huwelijk al snel niets voor te stellen. Hélène houdt niet van Pierre en is alleen maar in haar titel en geld geïnteresseerd. Ze begint diverse affaires, met onder andere de ambitieuze Boris, waar Natasja verliefd op was, en met de slechterik Dolochow, waardoor Pierre zich genoodzaakt ziet Dolochow tot een duel uit te dagen. Na het duel is Hélène woedend op Pierre, hij heeft niets met haar affaires te maken. Ook Anotole is nog steeds in beeld:

 

“Anatole placht geld van haar te komen lenen en hij placht haar blote schouders te kussen. Geld gaf ze hem niet, maar ze liet zich kussen.”

Bevestiging door Aylmer Maude

In de Engelse vertaling maakt vertaler, biograaf en persoonlijke vriend van Tolstoj, Aylmer Maude, hier de volgende notitie: “In eerdere versies van Oorlog en Vrede maakte Tolstoj duidelijk dat de relatie van Hélène met haar broer niet onschuldig was. Hij heeft dit later veranderd zodat slechts de suggestie overbleef.”

 

Het is dus wel degelijk zo, en waarschijnlijk heeft Tolstoj vanwege de censuur het bij een suggestie gelaten. Er is geen sprake van een dader en een slachtoffer, en dat maakt het misschien wel extra sensationeel. Rust er niet een groter taboe op incest met instemming van beide partijen?

 

*****

 

-Foto van de BBC

-Oorlog en Vrede van Tolstoj vertaald door H.R. de Vries en de Engelse vertaling van Aylmer en Louise Maude

 

De Dood van Lev Nikolajevitsj

De stationsklok van het Russische plaatsje Lev Tolstoj staat sinds de dood van de beroemde schrijver 105 jaar geleden stil op vijf over zes. Het rustige plaatsje Astapovo, zoals het toen nog heette, werd plotseling het toneel van een enorm mediacircus, toen op 31 oktober 1910 een zieke Tolstoj in het bed van de stationsmeester werd gelegd.

Lev Tolstoj verlaat Jasnaja Poljana!

In de vroege ochtend van 28 oktober 1910 is Tolstoj in het geheim vertrokken van zijn geliefde Jasnaja Poljana. Zijn thuissituatie was onhoudbaar geworden nadat hij en zijn vrouw Sofia steeds vaker ruzie hadden over zijn vriend Tsjterkov, een Tolstoj aanhanger die volgens Sofia te veel invloed had. Bovendien wilde hij eindelijk de idealen gaan naleven waar hij zo vaak over schreef, een eenvoudig bestaan, te voet door het land reizen, afscheid nemen van zijn bezittingen. Samen met zijn dokter Makovitski gaat hij naar het station, waar hij twee kaartjes met verschillende bestemmingen koopt, om te voorkomen dat hij nagereisd wordt.

In de trein wordt hij vrijwel direct herkent en iedereen gaat naar zijn coupé om hem in het echt te zien en naar hem te luisteren. Nog dezelfde dag kopt een krant “Lev Tolstoj verlaat Jasnaja Poljana”. Als Sofia, die behoorlijk paranoïde en ziekelijk jaloers is, ontdekt dat haar man haar verlaten heeft, rent ze naar de vijver in de tuin en probeert zich daar te verdrinken (ze weet dat de vijver niet diep is).

Hoe Tolstoj in Astapovo terecht komt

Op de eerste dag van zijn reis bezoekt Tolstoj het beroemde Optina Pustin klooster om daar te praten met de geestelijken en te overnachten. De volgende dag bezoekt hij zijn zuster in het nabijgelegen Sjamardinoklooster. Daarna koopt hij een derdeklas kaartje richting de Kaukasus.

Op 31 oktober, krijgt hij echter longontsteking, en in de avond is zijn toestand dermate verslechterd, dat Makovitski besluit hem op het eerstvolgende station van de trein te halen. En dat station is Astapovo. De stationsmeester Ivan Ozolin herkent Tolstoj en staat een kamer in zijn huis af aan de zieke schrijver.

Tolstoj's ziekte is wereldnieuws

Het duurt niet lang, of de hele wereld is op de hoogte. De pers stroomt massaal naar Astapovo en alle details, tot aan het eten van de schrijver aan toe, worden breed uitgemeten. Er worden in de week die volgt maar liefst 1000 telegrammen verstuurd vanuit Astapovo. Meneer Pathé zelf stuurt een cameraploeg en geeft opdracht alles te filmen. Sofia is inmiddels ook gearriveerd, maar haar man wil haar niet zien. Ook dit pijnlijke huwelijksdrama wordt uitgebreid vastgelegd.

De rust waar Tolstoj naar verlangde is ver te zoeken. Een deel ontgaat hem gelukkig, maar niet dat zijn vrouw probeert om hem te zien, en dat agiteert hem. De verdeeldheid van de familie Tolstoj bereikt een hoogtepunt. Sofia en de kinderen die aan haar kant staan bivakkeren in de eersteklas wagon waarmee ze naar Astapovo zijn afgereisd en Tsjertkov, de dokter en de kinderen die aan Lev's kant staan verblijven in het huis van de stationsmeester, die inmiddels met zijn eigen gezin elders onderdak heeft gevonden.

Wel, dit is het einde; dat is alles…

Tolstoj's toestand verslechtert en hij verliest steeds vaker het bewustzijn. De laatste woorden die hij tegen zijn dochter Sasja zegt zijn “Wel, dit is het einde; dat is alles.”. Als Sofia eindelijk bij haar man wordt toegelaten is hij niet meer bij kennis. In het bijzijn van zijn vrouw en kinderen overlijdt Tolstoj om vijf over zes in de ochtend van 7 november 1910.

De in Astapovo aanwezigen nemen daar afscheid. Op 9 november zal Tolatoj begraven worden op Jasnaja Poljana, zonder de kerk, aangezien hij geëxcommuniceerd is. Er is enorme belangstelling voor zijn begrafenis, maar er worden geen extra treinen ingezet (de regering heeft in Rusland altijd moeite gehad met de dood van omstreden schrijvers). Met een speciale trein wordt het lichaam van Tolstoj van Astapovo naar Zaseka gebracht. Daar staan in de vroege ochtend duizenden mensen in de vorst en mist te wachten.

Het is drie uur lopen van het station naar Jasnaja Poljana en de kist wordt eerst door zijn zonen en daarna door zijn boeren gedragen. Sofia en haar kinderen lopen achter de kist en de menigte zingt zachtjes het orthodoxe lied Eeuwige Herinnering, dat altijd op begrafenissen gezongen wordt. Thuis ligt Tolstoj nog drie uur opgebaard en naar schatting vijfduizend mensen lopen veelal in tranen langs zijn kist. Dan wordt hij begraven op een plek op zijn familielandgoed die in zijn jeugd een belangrijke rol speelde.

En zo is de eerste niet religieuze begrafenis ooit in Rusland een feit.

 

 

Gelezen boeken:

Tolstoy, a Life – Rosamund Bartlett

Tolstoy – A.N. Wilson

 

Dankzij de filmploeg van Pathé kunnen we beelden zien van Tolstoj's begrafenis: